پتروشیمی بزرگترین صنعت صادرات غیرنفتی ایران و واضحترین بیان مزیت ساختاری آن است: دومین ذخایر بزرگ گاز جهان که ظرفیت تبدیل را با کسری از هزینه نهایی تولیدکنندگان اروپایی یا شرق آسیا تغذیه میکند.
ظرفیت نصبشده نزدیک به ۹۰ میلیون تن در سال است و مسیر اعلامشده به سمت ۱۳۰ میلیون تن. فرصت سرمایهگذاری در بخش پاییندستی است — زنجیرههای پروپیلن، پلاستیکهای مهندسی و محصولات ویژه که ایران همچنان وارد میکند.
مزیت خوراک
اتان و متان با قیمتگذاری بر اساس فرمول داخلی تنظیمشده، به کراکرهای ایرانی جایگاه هزینه نقدی بادوام میدهند. این مزیت واقعی اما محدود است: پروژهای بدون توافقنامه خوراک امضا و کمّیشده، پروژه نیست.
خریداران باید سناریوهای افزایش قیمت خوراک را مدلسازی کنند، زیرا فرمول داخلی بارها بازبینی شده و بزرگترین عامل نوسان در اقتصاد پروژه است.
شکافها کجاست
ایران در الفینها و پلیمرها مازاد دارد و در مشتقات کمبود: پلیاولهای ویژه، کاتالیستها، افزودنیها و ترموپلاستیکهای مهندسی همچنان وارد میشوند. اینها بخشهایی هستند که شریک فناوری خارجی قابلیتی را به ارمغان میآورد که صنعت داخلی نمیتواند خودتأمین کند.
رفع گلوگاهها و بازسازی بهینهسازی انرژی مجتمعهای موجود، ورودی با سرمایهگذاری کمتر و بازگشت سرمایه سریعتر نسبت به ظرفیت گرینفیلد است.
ساختارهای معاملهای که کار میکنند
مشارکت مشترک با یک مجتمع مستقر، ترتیبات لایسنسپلاس-سهام و تأمین مالی مرتبط با آفتیک اشکال رایج هستند. مواجهه صرف با EPC ریسک پرداخت را بدون مزیت صعودی به همراه دارد.
هر ساختاری نیازمند طراحی مسیر صادرات و کانال پرداخت در مرحله برگه شرایط است، نه پس از راهاندازی.
آزمون دسترسی به خوراک و خروجی قابل فروش
قرارداد واقعی خوراک، مشخصات محصول، الزامات بهرهبرداری و نگهداری را بررسی کنید. ظرفیت اسمی و مزیت عمومی قیمت گاز جریان نقدی پروژه را اثبات نمیکند.
صلاحیت خریدار، نحوه حمل محصول، حملونقل و محدودیتهای جاری را برای هر طرف معامله و مسیر بررسی کنید. پیش از آنکه مذاکره تحویل (offtake) را بهعنوان درآمد قطعی تلقی کنید، تأخیرهای پرداخت و حساسیت تقاضا را مدلسازی کنید.