Արևային ֆոտովոլտային կայաններ Իրանում. Յազդ, Քերման և EPC շուկա
Իրանի վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտում խոշոր արևային նախագծերը կենտրոնանում են Յազդի և Քերմանի հարթավայրերում՝ հենվելով նոր PPA սակագների և EPC օպտիմալացված ծախսերի վրա:
Արևային ֆոտովոլտային կայաններ Իրանում հասկացությունը վերաբերում է արդյունաբերական մասշտաբի էլեկտրակայաններին, որոնք արևային ճառագայթումը փոխակերպում են էլեկտրաէներգիայի՝ օգտագործելով կիսահաղորդչային մոդուլներ և մատակարարելով այն ազգային էլեկտրացանցին կամ խոշոր սպառողներին:
Իրանի արևային էներգետիկայի զարգացման ներկա փուլը
Արևային ֆոտովոլտային կայաններ Իրանում ներկայումս կառուցվում են էներգետիկ դեֆիցիտը մեղմելու նպատակով, քանի որ ամառային պիկային ժամերին երկիրը բախվում է շուրջ 12-14 ԳՎտ հզորության պակասուրդի: Իրանի կառավարությունը նպատակադրել է առաջիկա տարիներին ավելացնել առնվազն 10 ԳՎտ վերականգնվող հզորություն, որի զգալի մասը բաժին է ընկնում արդյունաբերական մասշտաբի ֆոտովոլտային կայաններին:
Երկրի աշխարհագրական դիրքն ապահովում է տարեկան ավելի քան 300 արևոտ օր, իսկ միջին արևային ճառագայթումը գերազանցում է 2,000 կՎտժ/մ² ցուցանիշը: Այս բնական առավելությունը թույլ է տալիս հասնել հզորության օգտագործման բարձր գործակցի (CF), որը տատանվում է 22%-ից մինչև 27%-ի միջակայքում: Այսպիսի ցուցանիշները գերազանցում են եվրոպական միջին մակարդակը գրեթե կրկնակի անգամ:
Ներդրումային նոր ալիքը խթանվում է Էներգետիկայի նախարարության նախաձեռնած 4,000 ՄՎտ հզորությամբ մրցութային փաթեթներով: Այս ծրագրերը թիրախավորում են 10 ՄՎտ-ից մինչև 100 ՄՎտ հզորությամբ առանձին հանգույցներ: Պետական աջակցությունը համակարգվում է Վերականգնվող էներգիայի և էներգաարդյունավետության կազմակերպության (SATBA) միջոցով, ինչը ստեղծում է կանխատեսելի միջավայր տեղական և միջազգային կապիտալի համար:
Ինչո՞ւ են Յազդը և Քերմանը դարձել ֆոտովոլտային նախագծերի կենտրոնները
Յազդի և Քերմանի նահանգները համարվում են Իրանի արևային գոտու առաջատար տարածաշրջանները, որտեղ արևի ուղիղ նորմալ ճառագայթումը (DNI) հասնում է 2,200-2,500 կՎտժ/մ² տարեկան մակարդակի: Բարձրավանդակային դիրքը, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 1,200-ից 1,800 մետր բարձրության վրա, ապահովում է օդի ավելի ցածր միջին ջերմաստիճան, ինչը նվազեցնում է ֆոտովոլտային պանելների ջերմային կորուստները:
Այս նահանգներում են կենտրոնացած Իրանի խոշորագույն հանքարդյունաբերական և մետալուրգիական կոմպլեքսները, այդ թվում՝ Չադորմալուի, Գոլգոհարի և Սարչեշմեի արդյունաբերական հանգույցները: Էլեկտրաէներգիայի պակասուրդի պայմաններում այս ձեռնարկությունները ստիպված են կառուցել սեփական գեներացիոն հզորությունները: Դա նվազեցնում է ամառային արտադրական պարապուրդների վտանգը և ստեղծում է կայուն կոմերցիոն պահանջարկ:
Տեղանքի հարթ ռելիեֆը և պետական չօգտագործվող հողատարածքների հասանելիությունը էապես նվազեցնում են հողահատկացման ծախսերը: Յազդում և Քերմանում արդեն իսկ գործում է ավելի քան 250 ՄՎտ միացված արևային հզորություն, իսկ նախագծման և շինարարության փուլում գտնվող հայտերի ծավալը գերազանցում է 1,800 ՄՎտ-ը:
PPA պայմանագրերի տնտեսագիտությունը և կարգավորող դաշտը
Իրանում արևային նախագծերի իրացվելիությունը հիմնված է SATBA-ի հետ կնքվող 20-ամյա երաշխավորված գնման պայմանագրերի (PPA) վրա: Գնման բազային սակագները տարբերակվում են ըստ կայանի հզորության. մինչև 10 ՄՎտ կայանների համար դրանք ավելի բարձր են, իսկ 10 ՄՎտ-ից բարձր խոշոր օբյեկտների համար սահմանվում են աճուրդային կարգով՝ սկսած մոտ 5,0-ից մինչև 6,8 ցենտ մեկ կՎտժ-ի համար:
PPA համակարգի կարևորագույն տարրը սակագների ինդեքսավորման բանաձևն է, որը հաշվի է առնում երկրի ներքին գնաճը և ռիալի փոխարժեքի տատանումները արտարժույթի նկատմամբ: Սա պաշտպանում է ներդրողին տեղական արժույթի արժեզրկումից: Այնուամենայնիվ, վճարումների իրական գրաֆիկը երբեմն բախվում է պետական բյուջետային միջոցների փոխանցման ուշացումների:
Վերջին տարիներին ներդրվել է նաև «Մրցակցային արտադրության խոչընդոտների վերացման մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի մեխանիզմը: Այն թույլ է տալիս կառուցապատողներին փոխհատուցել իրենց կապիտալ ներդրումները տնտեսված հանածո վառելիքի (գազի կամ մազութի) արտահանման արժեքի հաշվին: Սա ստեղծում է այլընտրանքային և կայուն եկամտային հոսք՝ նվազեցնելով կախվածությունը միայն էլեկտրացանցային վճարումներից:
EPC ծախսերի կառուցվածքը և շինարարական չափորոշիչները
Իրանական արևային հատվածում ինժեներական, գնումների և շինարարության (EPC) ընդհանուր ծախսերը ներկայումս գտնվում են 1 Վտ հզորության դիմաց 0,38-ից 0,52 ԱՄՆ դոլարի սահմաններում: Այս ցուցանիշը ներառում է ֆոտովոլտային մոդուլները, ինվերտորները, կոնստրուկցիաները, մալուխային ցանցը և ենթակայանի կառուցումը:
Ֆոտովոլտային մոդուլները կազմում են կապիտալ ծախսերի (Capex) շուրջ 42-48%-ը: Շուկայում գերիշխում են 540-670 Վտ հզորությամբ երկկողմանի (bifacial) N-տիպի TOPCon և mono-PERC պանելները: Երկկողմանի մոդուլների օգտագործումը հատկապես արդյունավետ է Յազդի և Քերմանի ավազոտ հողերում, որտեղ մակերևույթի բարձր ալբեդոյի շնորհիվ հետին կողմի արտադրողականությունը կարող է ավելացնել ընդհանուր ելքը 8-15%-ով:
Ինվերտորային համակարգերը կազմում են Capex-ի 8-11%-ը: Շինարարության ընթացքում նախապատվությունը տրվում է ինչպես կենտրոնացված 3,125 ՄՎտ հզորությամբ կայաններին, այնպես էլ 250-330 կՎտ հզորությամբ ստրինգային (string) ինվերտորներին: Ստրինգային լուծումներն ապահովում են ավելի բարձր ճկունություն շահագործման և սպասարկման (O&M) ընթացքում՝ նվազեցնելով փոշոտ միջավայրում սարքավորումների պարապուրդի ռիսկը:
Տեղական արտադրության պահանջները և սակագնային խթանները
Իրանի օրենսդրությունը սահմանում է հստակ խթաններ այն ներդրողների համար, ովքեր նախագծերում օգտագործում են երկրի ներսում արտադրված սարքավորումներ: Եթե կառուցապատողն օգտագործում է տեղական մոդուլներ, ինվերտորներ կամ հենակառուցվածքներ, SATBA-ն տրամադրում է բազային PPA սակագնի հավելավճար, որը կարող է կազմել մինչև 30%:
Տեղական արդյունաբերությունը զգալի առաջընթաց է գրանցել հենակառուցվածքների (mounting structures), տրանսֆորմատորների, մալուխների և միջին լարման ենթակայանների արտադրության մեջ: Ցինկապատ պողպատե կոնստրուկցիաների ավելի քան 90%-ը արտադրվում է տեղական գործարաններում, ինչը զգալիորեն կրճատում է լոգիստիկ ծախսերը և նախագծերի իրականացման ժամկետները:
Այնուամենայնիվ, բարձր տեխնոլոգիական բաղադրիչների՝ սիլիցիումային թիթեղների (wafers) և արևային բջիջների (cells) արտադրության հզորությունները Իրանում դեռևս սահմանափակ են: Տեղական մոդուլ արտադրողները հաճախ ներմուծում են բջիջները ասիական շուկաներից և իրականացնում են միայն վերջնական հավաքումը, ինչը ազդում է ինքնարժեքի և որակի միջազգային սերտիֆիկացման վրա:
Էլեկտրացանցի թողունակությունը և միացման մարտահրավերները
Արևային ֆոտովոլտային կայանների արագ աճը լուրջ մարտահրավերներ է ստեղծում Իրանի ազգային էլեկտրացանցային օպերատորի՝ Tavanir-ի համար: Յազդի և Քերմանի տարածաշրջանային ցանցերում կենտրոնացված խոշոր հզորությունները պահանջում են 63 կՎ, 132 կՎ և 230 կՎ բարձրավոլտ ենթակայանների ընդլայնում և արդիականացում:
Հիմնական խնդիրներից մեկը ցանցի թողունակության անբավարարությունն է պիկային արտադրության ժամերին, ինչը կարող է հանգեցնել հզորության հարկադիր նվազեցման (curtailment): Կառուցապատողները ստիպված են լրացուցիչ ներդրումներ կատարել միացման գծերի (interconnection lines) կառուցման մեջ, ինչը ավելացնում է նախագծի ընդհանուր բյուջեն 5-ից մինչև 12%-ով:
Ցանցի կայունության ապահովման նպատակով կարգավորող մարմինները սկսում են քննարկել մարտկոցային կուտակիչների (BESS) ինտեգրման պահանջները: Թեև կուտակիչ համակարգերի տեղադրումը դեռևս պարտադիր չէ, դրանց առկայությունը թույլ կտա հարթեցնել արտադրության գրաֆիկը և էլեկտրաէներգիա մատակարարել երեկոյան պիկային ժամերին, երբ շուկայական գներն առավելագույնն են:
Արդյունաբերական սեփական սպառման և կանաչ բորսայի դերը
Կառավարական PPA-ների հետ մեկտեղ արագորեն զարգանում է արդյունաբերական ընկերությունների համար սեփական էներգետիկ հզորությունների (captive power) ստեղծման մոդելը: Խոշոր պողպատաձուլական և ցեմենտի գործարանները, խուսափելու համար պետական ցանցից անջատումներից, կնքում են երկարաժամկետ կորպորատիվ գնման պայմանագրեր կամ ինքնուրույն են ֆինանսավորում 50-100 ՄՎտ հզորությամբ կայաններ:
Իրանի էներգետիկ բորսայում (IRENEX) ստեղծված «Կանաչ բորսան» (Green Energy Exchange) նոր հարթակ է ապահովում արևային էներգիայի ազատ առևտրի համար: Այստեղ գները ձևավորվում են պահանջարկի և առաջարկի շուկայական հարաբերակցությամբ և հաճախ 20-30%-ով գերազանցում են SATBA-ի պետական սակագները:
Արդյունաբերական սպառողները պատրաստ են վճարել շուկայական հավելավճար երաշխավորված մատակարարման դիմաց, քանի որ էլեկտրաէներգիայի անջատումների հետևանքով կրած արտադրական կորուստները շատ ավելի մեծ են: Այս շուկայական մեխանիզմը նվազեցնում է ներդրողների կախվածությունը պետական վճարումներից և ապահովում է կապիտալի ավելի արագ վերադարձ:
| Ցուցանիշ | Յազդ նահանգ | Քերման նահանգ | Միջին ցուցանիշ Իրանում |
|---|---|---|---|
| Արևային ճառագայթում (DNI, կՎտժ/մ²/տարի) | 2,250 - 2,400 | 2,300 - 2,520 | 2,050 |
| Հզորության օգտագործման գործակից (CF, %) | 23,5 - 25,5 | 24,0 - 26,8 | 21,5 |
| Միջին EPC Capex ($/Վտ) | 0,40 - 0,47 | 0,41 - 0,49 | 0,46 |
| Հողի միջին ջերմաստիճանային կորուստներ | Միջին (-6,5%) | Ցածր-միջին (-5,8%) | Բարձր (-8,2%) |
| Խոշոր արդյունաբերական պահանջարկ | Բարձր (պողպատ, կերամիկա) | Շատ բարձր (պղինձ, հանքանյութ) | Միջին |
| Ցանցի ազատ թողունակություն (մոտավոր) | Միջին (սահմանափակ) | Միջինից բարձր | Տարածաշրջանային տատանումներ |
Ֆինանսական ռիսկերը և ներդրումային եկամտաբերությունը
Իրանում արևային ֆոտովոլտային ծրագրերի ներքին եկամտաբերության նորման (IRR) արտարժույթով (ԱՄՆ դոլարով) հաշվարկված տատանվում է 14%-ից մինչև 19%-ի միջակայքում: Այս բարձր եկամտաբերությունը փոխհատուցում է երկրում առկա մակրոտնտեսական և աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, ներառյալ միջազգային պատժամիջոցների ազդեցությունը բանկային փոխանցումների վրա:
Նախագծերի ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրներն են Իրանի Ազգային զարգացման հիմնադրամը (NDFI), տեղական առևտրային բանկերը և խոշոր հանքարդյունաբերական կոնգլոմերատների սեփական կապիտալը: Օտարերկրյա ներդրողները հաճախ գործում են համատեղ ձեռնարկությունների (JV) միջոցով՝ օգտվելով Օտարերկրյա ներդրումների խրախուսման և պաշտպանության մասին օրենքի (FIPA) տրամադրած երաշխիքներից:
Շահագործման և պահպանման (O&M) տարեկան ծախսերը կազմում են կապիտալ ծախսերի շուրջ 1,5-2,2%-ը (մոտ 6,000-9,500 դոլար/ՄՎտ): Անապատային չոր կլիման և փոշու կուտակումը պահանջում են մոդուլների պարբերական մաքրում, ինչի համար ավելի հաճախ կիրառվում են ջուր չպահանջող ռոբոտացված չոր մաքրման համակարգեր՝ խնայելով տարածաշրջանի սակավ ջրային ռեսուրսները:
Frequently asked questions
Որքա՞ն է արևային խոշոր կայանի կառուցման միջին արժեքը Իրանում:
Խոշոր արևային ֆոտովոլտային կայանի կառուցման EPC ծախսը Իրանում կազմում է 0,38-ից 0,52 ԱՄՆ դոլար մեկ վատտի դիմաց: 10 ՄՎտ հզորությամբ կայանի ընդհանուր կապիտալ ծախսերը կազմում են շուրջ 3,8-ից 5,2 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ կախված օգտագործվող մոդուլների տեսակից և ցանցին միացման հեռավորությունից:
Ինչպե՞ս է SATBA-ն պաշտպանում ներդրողներին ռիալի արժեզրկման ռիսկից:
SATBA-ի երկարաժամկետ PPA պայմանագրերը ներառում են եռամսյակային կամ տարեկան ինդեքսավորման բանաձև: Այդ բանաձևը ուղղակիորեն կապված է Իրանի Կենտրոնական բանկի պաշտոնական կամ շուկայական փոխարժեքի և ներքին սպառողական գների ինդեքսի հետ, ինչը նվազեցնում է արժութային տատանումների բացասական ազդեցությունը:
Ինչո՞ւ են երկկողմանի (bifacial) մոդուլներն առավել արդյունավետ Յազդում և Քերմանում:
Երկկողմանի մոդուլները օգտագործում են ինչպես ուղիղ արևի ճառագայթները, այնպես էլ գետնից անդրադարձած լույսը (ալբեդո): Յազդի և Քերմանի բաց գույնի ավազոտ ու քարքարոտ հողերը ունեն բարձր անդրադարձման գործակից, ինչը թույլ է տալիս կայանի տարեկան էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն ավելացնել 8-15%-ով:
Ի՞նչ արտոնություններ են տրվում տեղական արտադրության սարքավորումներ կիրառելու դեպքում:
Իրանական արտադրության կոմպոնենտներ օգտագործելու դեպքում SATBA-ն տրամադրում է բազային PPA սակագնի մինչև 30% հավելավճար: Առավելագույն խթանները տրվում են տեղական մոդուլների, հոսանքափոխիչների, կոնստրուկցիաների և ենթակայանային տրանսֆորմատորների կիրառման դեպքում:
Ի՞նչ է Իրանի «Կանաչ էներգետիկ բորսան» (IRENEX Green Market):
Կանաչ բորսան հարթակ է, որտեղ արևային արտադրողները կարող են իրենց էլեկտրաէներգիան ուղղակիորեն վաճառել մասնավոր արդյունաբերական սպառողներին: Այստեղ գները կարգավորվում են շուկայական պահանջարկով և սովորաբար ավելի բարձր են պետական PPA սակագներից, ինչպես նաև չեն պարունակում պետական վճարային ուշացումների ռիսկեր:
Key entities in this analysis
- SATBA GovernmentOrganization
- Իրանի վերականգնվող էներգիայի և էներգաարդյունավետության կազմակերպություն, որը պատասխանատու է PPA պայմանագրերի և կանաչ աճուրդների կարգավորման համար:
- Tavanir Organization
- Իրանի էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման և բաշխման կառավարման պետական ընկերություն, որը ղեկավարում է ազգային էլեկտրացանցը:
- Yazd Province Place
- Իրանի կենտրոնական նահանգ՝ հայտնի արևային բարձր ճառագայթմամբ, զարգացած արդյունաբերությամբ և արևային խոշոր կայանների խտությամբ:
- Kerman Province Place
- Իրանի հարավ-արևելյան նահանգ, որն ունի DNI բարձրագույն ցուցանիշներ և խոշոր հանքարդյունաբերական էներգասպառողներ:
- National Development Fund of Iran FinancialProduct
- Իրանի ինքնիշխան հիմնադրամ, որը տրամադրում է ցածր տոկոսադրույքով վարկեր ռազմավարական նշանակության վերականգնվող էներգետիկ նախագծերին:
- IRENEX Organization
- Իրանի էներգետիկ բորսա, որտեղ գործում է կանաչ էլեկտրաէներգիայի մասնավոր շուկայական առևտրի հարթակը:
- Law on Removal of Obstacles to Competitive Production Law
- Իրանի օրենսդրական ակտ (Հոդված 12), որը թույլ է տալիս վերականգնվող էներգիայի ներդրողներին ստանալ վառելիքի խնայողության դիմաց դրամական փոխհատուցում:
Related questions
- ›Որո՞նք են Իրանում արևային էներգիայի հարկային արտոնությունները
- ›Ինչպե՞ս ստանալ SATBA-ի արևային կայանի շինարարության լիցենզիա
- ›Որքա՞ն է արևային կայանների շահագործման (O&M) ինքնարժեքը Իրանում
- ›Ի՞նչ ազդեցություն ունեն միջազգային պատժամիջոցները արևային տեխնոլոգիաների ներմուծման վրա
- ›Ինչպե՞ս են մարտկոցային կուտակիչները (BESS) ինտեգրվում Իրանի էլեկտրացանցին
- ›Ո՞ր տեղական ընկերություններն են արտադրում արևային պանելներ Իրանում
Methodology & sources
Հոդվածը հիմնված է SATBA-ի պաշտոնական կարգավորող փաստաթղթերի, Իրանի Էներգետիկայի նախարարության հաշվետվությունների, Tavanir-ի ցանցային տվյալների և միջազգային վերականգնվող էներգետիկայի հետազոտական կենտրոնների EPC ծախսային վերլուծությունների վրա: